Uit AD Groene Hart zaterdag 27 oktober 2007 
Eén dooie boel in mijn tuin'
Door STEVEN HEIJSTEK

OUDEWATER - Eng? Nou nee. Wim van der Willik uit Oudewater maakt zelfs een grapje over een uit 1575 daterend massagraf dat mogelijk achter zijn Oudewaterse huis verscholen ligt. ,,Het is een dooie boel in mijn achtertuin.’’ 



Op het schilderij De Oudewaterse Moord van Dirck Stoop dat in de trouwzaal van het stadhuis hangt, is duidelijk te zien waar de moordpartij in de boerderij ?Den Haversack? heeft plaats gevonden. Rechts vooraan in de stad, schuin achter de waterpoort, zijn grote vlammen te zien. Op die plek ligt nu het Amsterdamse Veer. 

Wim van der Willik woont in een pand uit 1645.

Archeologisch onderzoek maakte duidelijk dat aan het Amsterdamse Veer stoffelijke resten kunnen liggen van slachtoffers van de slachtpartij die Spaanse soldaten in 1575 in de IJsstelstad aanrichtten. Bewoner Van der Willik reageert laconiek op het macabere bericht. Omdat hij al zeven jaar bezig is met een vergunning voor het bouwen van een huis achter in zijn tuin, zit hij niet te wachten op nog meer vertraging. Wel vindt hij het leuk dat zijn tuin misschien een historisch belangrijke vondst bevat. ,,Ik woon niet voor niets al 36 jaar in een woning uit 1645.’’ 
In 1575 omsingelde een Spaans leger Oudewater. Na de verovering van Den Briel in 1572 had de stad de zijde van de Geuzen en de Prins gekozen. Met vreselijke gevolgen. Na dat de omsingeling compleet was, schoten kannonen op 6 augustus 1575 meer dan 1600 kanonskogels af. De dag daarna viel Oudewater en drongen de belegeraars al moordend binnen. 
Uit de archieven blijkt dat zeker een derde tot misschien wel de helft van de bevolking is omgekomen. Zeker 500 inwoners hebben het drama niet overleefd. De getuigenverklaringen, veertig jaar later op schrift gesteld, verhalen over mensen die in de deur werden opgehangen, opengesneden zwangere vrouwen en bij elkaar gedreven en vervolgens vermoorde groepen stedelingen. Een van de plekken waar dat is gebeurd, is de boerderij "Den Haversack". Die stond waar nu de tuinen van de huizen aan het Amsterdamse Veer liggen. Historica Nettie Stoppelenburg denkt dat de kans groot is dat de lijken ook op die plek zijn begraven. ,,De Spaanse veroveraars zullen niet netjes met de slachtoffers zijn omgegaan. Waarschijnlijk is er vlak bij de plaats van de slachtpartij een massagraf.’’ 
De afgelopen maand heeft de gemeente een bouwvergunning verleend aan Van der Willik voor een extra woning in de tuin aan het Plesmanplantsoen. Zoals sinds kort verplicht is er een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd. 
Dit rapport maakt melding dat er menselijke resten kunnen worden gevonden. Er wordt gedacht aan skeletten en delen van skeletten. En wie weet gebeurt dat ook. Van der Willik nuanceert het een beetje. ,,Het is waarschijnlijk dat de slachtoffers in deze buurt zijn begraven, maar of dat op de plek is waar wij nu gaan bouwen, valt niet te zeggen. Er is tot nu toe niets gevonden.’’ 
De gemeente Oudewater bevestigt dat in de vergunning staat dat er bij de graafwerkzaamheden archeologisch toezicht moet zijn. Groot archeologisch onderzoek komt er niet. Het behoud van historisch belangrijke elementen is het belangrijkste. In het geval dat er ook daadwerkelijk iets wordt aangetroffen wordt de plek door de archeoloog onderzocht en gedocumenteerd. De bouw zal niet noemenswaardig worden vertraagd. 
Van der Willik vindt het belangrijk dat het erfgoed blijft bestaan.,,Er is ons verteld dat als de resten zo diep liggen de bouw er geen invloed op heeft. Die blijven gewoon liggen. Op die manier wordt het ook bewaard." 
Stoppelenberg, schrijfster van een boek over de Oudewaterse moord, hoopt dat er skeletten worden gevonden. Ze stelt dat nog een groot deel van de huidige bewoners afstammen van de overlevenden van de zestiende-eeuwse tragedie. ,,Misschien is het mogelijk met behulp van DNA-onderzoek te achterhalen wie verwant is met de mensen die daar zijn omgekomen.’’ De gemeente Oudewater staat niet negatief tegenover een DNA-onderzoek naar de nazaten. Zelf neemt de gemeente geen initiatief, dat mogen andere instanties doen, zegt een woordvoerder. In Vlaardingen is een paar maanden geleden met behulp van DNA een nakomeling van een gevonden lichaam uit de elfde eeuw getraceerd. 
Volgens Stoppelenberg gebeurt er nog te weinig met archeologie in Oudewater. ,,Van voor 1265 is er weinig bekend over de stad. Het is aannemelijk dat hier al bewoning was sinds de Karolingische tijd. (rond 800, red) Er is bij het kerkplein wel eens onderzoek gedaan, maar dit was naar stenen bebouwing. Terwijl in de middeleeuwen de stad voornamelijk uit houten gebouwen bestond.’’ De woordvoerder erkent dat Oudewater geen archeoloog in dienst heeft. Wel is er een medewerker archeologie aangesteld. Sinds 1 september is onderzoek in de binnenstad verplicht zodra er meer dan dertig centimeter in de grond gegraven moet worden. Stoppelenberg vindt dat een begin. Zij hoopt dat een spectaculaire vondst als een massagraf meer belangstelling zal opleveren voor alles wat nu nog onder de grond ligt.

Zie ook deze pagina

Home